De 500ste en ‘La juive’, een aangrijpende opera in Vlaanderen

Dit wordt mijn 500ste stukkie voor Stroomopwaarts. Hier, op mijn eigen website ‘Vocalies’ ben ik al even over de 500 heen, hier post ik ook wel eens (extra) kleine stukkies en agendaberichten. Zelf telde ik niet, maar de hoofdredacteur van Stroomopwaarts telde wél, meestal, zo bekende hij mij, omdat hij de titel van mijn stukkie pas later op Vocalies zag en dus voor zijn eigen website volstond met de titel ‘Vocalies’ aangevuld met een nummer. Ik heb met hem afgesproken dat we vanaf nu ophouden met tellen en de titels overnemen. Zóóó onartistiek, tellen… en zóóó 2008, het jaar dat ik begon met stukkies schrijven….

Overigens ben ik in de luxe positie dat ik op twee website mijn stukkie kan posten: op ‘Stroomopwaarts’ en op ‘Vocalies’, iets waar ik blij mee ben…
Dienden de stukkies in eerste instantie een therapeutisch doel (ik wilde bijvoorbeeld niet mijn contact met de klassieke wereld verliezen, nadat ik met pijn in het hart AVRO-klassiek verlaten had; ander verhaal…), later werd het bijna ‘gewoon’: als ik iets over de klassieke muziek in het algemeen of over de vocale klassieke muziek in het bijzonder te vertellen had, deed ik dat. En ik kon lekker over dingen doortamboereren als ik daar zin in had…

Ooit maakte ik me zorgen dat er binnen de klassieke wereld niet genoeg materiaal zou zijn om over te schrijven, nou, dat had ik mis.
En sinds ik eind 2013 voor Musico reizen ging begeleiden was er helemáál meer dan genoeg te melden.
Dus één hoeraatje voor de 500ste en dan fluks aan het werk, want ik schrijf dit stukkie natuurlijk niet om veren in mijn reet te steken, het moet over iets wezenlijkers gaan.

Dat meer wezenlijke vond ik in de opera ‘La Juive’ van Fromental Halévy
Opera Vlaanderen is er vorige week mee in première gegaan. Dus vooral voor de lezers van Vocalies in het zuiden van Nederland interessant (Randstedelingen mogen er ook naar toe hoor, maar dan moeten ze wel een eindje reizen en dat vinden ze vaak een heel ding… reizen). Er zijn nog voorstellingen in Antwerpen en Gent, opschieten, want de laatste is volgens mij 6 april en de kaartjes gaan als een dolle.

Van de website van de opera:
Regisseur Peter Konwitschny maakte van La Juive een gebalde voorstelling, zonder conventionele toegiften op dramatisch en muzikaal vlak. De druk van de samenleving, die onder invloed van religieus fanatisme leidt tot een fatale vernietiging van de liefde, kwam zo helder bloot te liggen. De productie kreeg de prestigieuze FAUST-prijs als beste opvoering van het operaseizoen 2014-2015 en werd internationaal met lof omgeven. In deze herneming van La Juive horen we in de voornaamste rollen een volledig nieuwe bezetting met o.a. in de hoofdrol de tenor Roy Cornelius Smith.

Het plot, zo kort mogelijk
Het huis van magistraat Brogni staat in lichterlaaie. De jood Éléazar, ziet het gebeuren, hoort het gehuil van Brogni’s pasgeboren dochter en staat voor een dilemma: hij kan het meisje redden, maar waarom zou hij? Het was Brogni die zijn twee zonen ter dood veroordeelde! Hij redt het meisje, adopteert haar noemt haar Rachel.
Brogni, ervan overtuigd dat zijn dochter in de vlammenzee omkwam, is ontroostbaar. Hij wordt priester.
Éléazar en zijn dochter Rachel, ondertussen een jonge vrouw, zijn ingeburgerd in Duitsland. Rachel is verliefd op de jood Samuel. Samuel is in werkelijkheid prins Leopold, een christen, en getrouwd!
Als Rachel Samuels dubbelleven ontdekt, is ze zo woedend dat ze hun affaire onthult, wetende dat ze zich daarmee haar eigen dood op de hals haalt. Op interreligieuze relaties staat de doodstraf.
Éléazar verschijnt voor het gerecht. Daar ontmoet hij Brogni opnieuw, die ondertussen tot kardinaal is opgeklommen. Die belooft hem het leven van Rachel te sparen, als Éléazar zich bekeert tot het katholicisme. Heel even overweegt hij het, maar opgehitst door de menigte slaat hij het aanbod af. Meer nog, zinnend op wraak vertelt hij Brogni dat zijn dochter nog leeft en zelfs gered werd door een jood. Meer geeft hij niet prijs.
Rachel gaat als eerste haar gruwelijke dood tegemoet. Net voor Éléazar het schavot beklimt, waagt Brogni nog een laatste poging en smeekt hem te vertellen waar zijn dochter is. Éléazar wijst veelbetekenend naar de trap waarlangs Rachel net verdween, en gaat dan zijn dochter achterna…

In het filmpje een werkelijk fantastische vertolking van de grote aria van Eleazar. Ik kan er niet naar kijken zonder tranen. Wat een geweldige prestatie van Neil Shicoff!

Dalibor in Frankfurt

Oké, oké, u hebt nog wat van me tegoed. Ik los mijn belofte in: ik had u beloofd van mijn wederwaardigheden in Frankfurt en Wiesbaden te vertellen. We hadden een heerlijke reis. Nog een staartje van het lekkere februari-weer (opwarming van de planeet heeft zo zijn voordelen…) een leuke groep, geen last van het carnaval en prachtige producties. Ik deed er al kort verslag van op de facebook-pagina van Musico. De laatste opera op de rol was het zorgenkind van Bedrich Smetana: Dalibor.

Tsja, wat moet je daar nou van zeggen? Dat het terecht een zorgenkind was en is gebleven denk ik… Hier in Brabant zouden we zeggen “Hij higgut nie, diejen Dalibor…” en dat dekt denk ik perfect de lading. Het was het allemaal net niet. En niet dat de (jonge!) cast van Oper Frankfurt er geen energie in had gestopt. Als de opera iets positiefs had, dan was het wel energie.

Men had het thema van machtsstrijd en de verloren gegane liefde naar deze tijd getrokken; tenslotte is dat de mode nowadays… De koning was in dit geval een media-magnaat-en-omhoog-gevallen-presentator (de blitse schoenen waarmee hij het podium over kon glijden vond ik nog de beste vondst), het koor het klapvee en Dalibor iemand die tegen de valsheid in de social media strijdt. Als dat niet hedendaags is, weet ik het niet meer… Maar het hokte en rammelde aan alle kanten, alle goedbedoelde pogingen ten spijt.

Een van mijn gasten zei naderhand: “als ik nog eens moest gaan en ik kende de opera, dan zou ik deze avond vrij genomen hebben…” en hij had gelijk.

Ik denk toch dat we de oorzaak van deze niet geheel geslaagde poging moeten zoeken bij componist en librettist zelf… Ik probeerde me voor te stellen hoe het zou zijn geweest als de opera in zijn tijd gebleven was, met ridders en zwaarden en kastelen… Ook dan zou het libretto gestokt hebben en de onderstroom van energie net zo goed niet doorgevloeid hebben.
Nog maar eens een Brabantse uitdrukking? ‘Ge kunt van wankele planken gin goei schuurke bouwen”, en zo was het.

Terug op de plank die opera, waar hij tientallen jaren lag…
Gelukkig sloten we de reis af met een geweldig concert van klarinettiste Sabine Meyer en een geweldig het-dak-eraf spelend Frankfurter Opern- und Museumsorchester. Vergeten was de avond ervoor, wat een heerlijke muziek! Met dank aan John Adams, Leonard Bernstein, Erich Korngold en Aaron Copland!

Ik zoek op YouTube en vind een leuk filmpje over Dalibor. Kunt u zelf ook een beetje oordelen. Ik ben benieuwd wat u ervan vindt!

Insluiten:

Salome, een wrede opera

Tijdens de Musicoreis in Frankfurt dompelen we ons onder in opera: zes voorstellingen in vier dagen… “Dat kan helemaal niet”, zult u zeggen en dat klopt: twee avonden gaan we in twee groepen uiteen: een deel gaat naar de ene opera in de Oper Frankfurt en een ander deel reist naar Wiesbaden voor de andere opera.

De gasten die op 2 maart naar Wiesbaden gaan krijgen daar ‘Salome’, van Richard Strauss met ‘onze eigen’ Frank van Aken in de rol van Herodes. Ik zag de trailer op YouTube en was verkocht. Zonder ook maar iets weg te geven hebben ze er in Wiesbaden een buitengewoon spannende trailer gemaakt. Ik wou dat ik het lijntje van sopraan Sera Gösch had… wat een lijf (en er zit geen spoortje sopranennijd in deze opmerking).

Tenor Frank van Aken zingt de rol van Herodes. Hij begon met studeren aan het Conservatorium in Utrecht toen ik er net weg was en op de een of andere manier heb ik hem altijd gevolgd… Hij gaat mijn pad nu niet kruisen, want ik ga op die avond met het ander deel van mijn groep naar de Oper Frankfurt, voor ‘Dalibor’, waar ik hier al over schreef…

De rol van Salome is een loei-zware, acterend, zingend en qua psychologische verwerking. Je maakt het mij niet wijs dat je een paar avonden achter elkaar rollebollend met het net afgehakte hoofd van Johannes de Doper over het toneel kunt gaan en er dan géén last van hebt, ’s nachts in je bed…
Ik hoop dat het gezelschap iets doet aan de verwerking van dit soort ervaringen voor haar zangers, maar ik betwijfel het. Vaak moet je als zanger zelf zorgen voor de broodnodige psychische bijstand.

Toch maar effe het plot, zo kort mogelijk?
Profeet Johannes de Doper is door koning Herodes opgesloten. Hij orakelt over de komst van de verlosser; niemand begrijpt wat hij zegt.
Hij trekt wel de aandacht van de dochter van Herodes, Salomé. Ze is beeldschoon en nog maar net volwassen, opgegroeid in een verderfelijke omgeving en tot op het bot verwend, is ze gewend alles te krijgen waar ze haar zinnen op gezet heeft en ze zoekt de grenzen van die zinnen op… Ze beveelt Johannes uit zijn kerker te laten.
Haar eerste gevoel van afgrijzen verandert snel in aanbidding. Ze wil Johannes kussen, maar die moet niets van haar hebben. Als Salomé blijft aandringen vervloekt Johannes haar en keert terug naar zijn kerker.
Herodes heeft incestueuze bedoelingen met Salomé. Ze maakt handig gebruik van zijn gevoelens door hem te chanteren: ze zal voor hem dansen, maar als beloning moet hij haar geven wat ze wil. Hij stemt toe en na de dans vraagt ze om het hoofd van Johannes. Uiteindelijk krijgt ze het hoofd en kan ze de mond kussen; die mond kan haar nu niet meer weigeren…
Zelfs voor de decadente Herodes is dit te veel en hij beveelt haar te doden.

De opera leent zich natuurlijk voor lekker tegendraadse ensceneringen. Volgens mij lossen ze het in Wiesbaden goed op en niet al te bloederig, maar ik heb er versies van gezien die je de haren te berge doen rijzen. Slechts ééntje live trouwens: ergens einde tachtiger jaren in Amsterdam, toen regisseur Harrie Kupfer, toch al niet bekend om zijn subtiliteit, het presteerde Salome op handen en voeten voorover van een glazen trap te laten lopen; het werd een aantal mensen in de zaal te gek.

Er zijn films van de opera. Daar kun je met special effects natuurlijk een heel eind verder dan op het toneel… nondepatatten, de bloederige ensceneringen van Lord of the rings zijn er niks bij.

Bij al die discussie zou je bijna vergeten dat het natuurlijk geweldige muziek is, dit meesterwerk van Richard Strauss en dat het gegeven zich er uitstekend voor leent de psychologische gelaagdheid van de hoofdrollen uit te diepen.

Hoe dan ook: het wordt een prachtige avond daar in Wiesbaden.

Ik ga hier geen bloederige filmpjes opladen. Ik vond een mooie ‘sluierdans’ van sopraan Malin Byström, in een regie van Ivo van Hove (!) van de Nationale Opera. Petje af voor de sopraan. Ze kan zelfs laten zien hoe ze tijdens de dans haar eigen weerzin overwint en haar emoties inzet om te krijgen wat ze wil. Je ziet de hand van de regisseur: mooie vondst met de dans op de achtergrond. Ivo van Hove is een hele grote!

Onbekende opera ‘Dalibor’ van Bedrich Smetana

Nog anderhalve week en het carnavals-gedruis barst weer los. Ik zal er dit jaar niet veel van merken, hoewel… carnavals-zaterdag ben ik (met de Frankfurtreis van Musico) even in Mainz. Da’s op carnavals-gebied toch ‘nicht nichts’ in Duitsland, za’k maar zeggen. De ‘bonte avond’ ‘Mainz bleibt Mainz’ keken wij vroeger nog wel eens op TV; het heeft me geholpen om (een deel van) de Duitse dialecten ook te verstaan…

De gids van de rondleiding in Mainz (waar we onder meer naar de prachtige kerkramen van Marc Chagall gaan kijken) heeft ons verzekerd dat we er geen last van zullen hebben en ik heb geen hekel aan de goeie vrolijkheid van carnaval, hou me in de gaten, vóór je het weet ben ik in de vrolijkheid van een polonaise verdwenen (grapje…).

Wat we tijdens onze Frankfurtreis vooral gaan doen is ons onderdompelen in opera: La forza (Verdi), Carmen (Bizet), een ‘double bill’ van Weill en Brecht, Salome van Richard Strauss en Dalibor van Bedrich Smetana… Watte? Dalibor van Bedrich Smetana… nooooit van gehoord…
De enige opera die ik kende van Smetana is ‘Die Verkaufte Braut’, leuke en energieke muziek, maar geen hoogvlieger. De titel ‘Dalibor’ zei me niks. Rap aan het zoeken, wat een leuk werk heb ik toch…

De opera is geschreven voor de opening van het Neustädter Theater en had weinig succes omdat-ie teveel beïnvloed zou zijn door Duitse stromingen (vooral Wagner); de stemming was in die tijd in Praag niet zo pro-Duits en dan zeg ik het netjes…
Smetana had de Leit-motiv-techniek van Wagner overgenomen én de taal van de opera was Duits. Smetana leed onder deze kritiek. Tot aan zijn dood in 1884 is dit werk zijn grootste zorgenkind, maar ook meest geslaagde werk.

De Tsjechische ridder Dalibor (de naam betekent overigens zoiets als: hij die ver weg strijdt…) staat terecht voor de koning voor moord op een tiran: graaf Ploskovice. Tijdens de rechtszaak benadert de koning Milada, zuster van de graaf; zij eist de executie van Dalibor.
Later realiseert ze zich dat ze verliefd op Dalibor geworden is. Ze zet een plan op om hem te bevrijden.
Uiteindelijk volgt de koning volgt het advies van zijn raadgevers en veroordeelt Dalibor alsnog ter dood. Vergezeld van haar getrouwen bestormt Milada het kasteel. Ze slagen erin Dalibor te bevrijden, maar Milada raakt daarbij dodelijk gewond. Ze sterft in de armen van Dalibor. Die pleegt zelfmoord en is in de dood verenigd met zijn geliefde. (In een alternatieve versie wordt Dalibor ge-executeerd vóórdat Milada hem kan redden.)

Dalibor is een rythmisch en harmonische vooruitstrevende opera, die als onderwerpen zowel elementen van de klassieke bevrijdingsopera in zich heeft als tegen Wagner’s Lohengrin aanschuurt: een tragisch eindigende liefdesgeschiedenis tegen de achtergrond van inktzwarte politieke ontwikkelingen. Een onvergankelijk onderwerp in opera. Deze laatste alinea zegt trouwens de website van de Oper Frankfurt…

Het is lastig een filmpje te vinden dat ik hier zou kunnen downloaden: op YouTube vindt u vooral de hele versie (en oude versies) en Oper Frankfurt is ook al niet heel scheutig met zijn informatie.
Weet u wat: als ik terug ben kom ik erop terug en zal ik u vertellen hoe het was. En natuurlijk ga ik het hier ook nog hebben over de andere prachtige producties die we gaan zien tijdens carnaval in Frankfurt!

Juditha Thriumphans: meesterwerk van Antonio Vivaldi

Door een heleboel mensen en kranten erop geattendeerd kan ik het niet maken om níet te schrijven over een van de nieuwste producties van De Nationale Opera: Juditha Triumphans van Antonio Vivaldi. U kunt er 1, 3, 5 en 7 februari nog naartoe.

Het waren prachtige uitvoeringen die de afgelopen weken hebben plaatsgevonden. Een waanzinnig mooi decor, prachtige zang en een intrigerende regie. Alles begeleid door een geweldig orkest dat dit soort repertoire van haver tot gort kent.

Vivaldi componeerde dit meesterwerk voor de meisjes van het Venetiaanse Ospedale della Pietà. Hij was dus gewend voor vrouwenstemmen te componeren en deed dat dan ook uitstekend. Het werk is niet als opera geschreven, maar leent zich uitstekend voor een scenische uitvoering en regisseur Floris Visser heeft dat uitstekend gedaan.
En dan die prachtige ondertitel van de opera: Moed triomfeert
U kent het verhaal van Juditha? Vast wel. Het is een bloederig verhaal, ik waarschuw maar alvast:
De Joodse stad Bethulia wordt belegerd door de Assyriërs. Hun legeraanvoerder Holofernes krijgt bezoek van de mooie Judith, een jonge weduwe. Zij smeekt hem om medelijden; hij raakt onder haar bekoring. Na een weelderig banket met veel wijn valt hij in slaap. Judith onthoofdt hem en keert triomfantelijk terug naar Bethulia.

De Franse mezzosopraan Gaëlle Arquez zingt Juditha. Beeldschone vrouw die op haar goeie momenten als uit steen gehouwen kan kijken…

Ik laad het filmpje van De Nationale opera op, wat een stem die vrouw!

Een wreed sprookje

Pfoe, terugkomend van een weekje zon-midden-in-de-winter is er een mer a boire aan klassiek items om uit te kiezen… De Nationale Opera heeft een nieuwe: Porgy and Bess (heerlijk repertoire!), de Nederlandse Reisopera waagt zich aan Die Tote Stadt, De Munt doet een wat wonderlijke combi van Hertog Blauwbaards Burcht en De Wonderbaarlijke Mandarijn van Béla Bartók en er zijn stukken in de krant over de revival van Radio 4 (ze lijken het eindelijk een beetje door te hebben, maar daar zal niet iedereen het mee eens zijn…) en over al dan niet escapades in het kader van MeToo van dirigenten, waar ik wel wat van kan vinden, maar waar ik me hier niet aan waag; ik wil het met u hebben over de mooie kanten van de klassieke muziek.

Hertog Blauwbaards burcht triggerde in mij wat. Ik las als kind het sprookje en griezelde ervan. Na enig zoeken vond ik het terug in een van de ‘Groot Sprookjes Boeken’. Dat ik er als kind geen trauma aan heb overgehouden mag een wonder heten: het is een buitengewoon bloederig en wreed verhaal. Wat te denken van zinnen als: ‘Daar, op de grond, lagen zes lijken op een rijtje in een plas van bloed…’ Je zal er maar bij uitkomen als jonge, net gehuwde blom. Of ‘Hij greep zijn vrouw bij de haren en sleepte haar over de grond…’ en als laatste, als Fatima eindelijk gered is (waar bleven die sufferds van broers zo lang?) ‘de broers waren zo vervuld van afschuw en walging dat ze de wreedaard met zijn eigen zwaard onthoofdden. Zo kreeg hij zijn verdiende loon.’ De broers speelden met groot gemak even voor eigen rechter, maar ja, het is een sprookje hè…

Blijkbaar hebben (de meeste) kinderen een soort ingebouwd mechanisme dat hun geest beschermt tegen dit soort wrede verhalen – sprookjes zijn vaak wreed – , want ik kan me niet herinneren er destijds van wakker te hebben gelegen.

Hertog Blauwbaards burcht van Béla Bartók gaat overigens meer in op het psychologische aspect van het sprookje en er komt geen bloed aan te pas, wel geestelijke marteling, minstens even wreed, dunkt mij.

De titel triggerde mij ook omdat we in onze Frankfurt-reis van februari met Musico een van de avonden een double bill hebben: deze Hertog Blauwbaards burcht en Die sieben Todsünden van Weil/Brecht.
Bartok heeft er een uiterst subtiel en wreed psychologisch spel van gemaakt, met maar twee zangers: de hertog en Judith, zijn in dit geval vierde vrouw. De twee houden van elkaar, maar zijn door geestelijke barrières zo ver van elkaar verwijderd dat het alleen maar fout kan gaan en dat gaat het ook. Blauwbaards vorige vrouwen leven nog, maar zijn veranderd in zombies en Judith wacht hetzelfde lot.

Bartok’s muziek wordt naarmate de opera (eenakter!) vordert, steeds beklemmender. Ik zat naar een stukkie ervan op YouTube te kijken en werd onmiddellijk en bijna onvoorwaardelijk de muziek ingetrokken. Razendknap gecomponeerd, maar drie aktes lang kan een mens dit waarschijnlijk niet verdragen. Je moet een sterke geest hebben (dat moet je als zanger sowieso, maar hier nog eens extra) wil je dit een aantal keren achter elkaar zingen en er bij overeind blijven. Lange, lange lijnen moet je kunnen zingen en acteren, waarbij de onderstroom van je energie dóór moet blijven gaan om de aandacht vast te houden. Ik ben razend benieuwd wat ze daar in Wiesbaden mee gaan doen.

Ik laad voor u een filmpje op met Sylvia Sass als Judith en Kolos Kováts als Blauwbaard. Intrigerende muziek, die onder je huid kruipt…

Een interessante Vivaldi in Schwetzingen

Van de drie opera’s die we tijdens onze kerstreis mochten zien was Antonio Vivaldi’s ‘La verità in cimento’ de interessantste. Om te beginnen al de titel: vertaal die maar es ‘dekkend’, dat is al bijna niet te doen… ‘De waarheid in gevaar’ of ‘De waarheid op de proef gesteld’ komt denk ik het dichtste bij…

Vivaldi was een soort Mozart van zijn tijd in de zin dat hij een veelschrijver was. Wanneer die man geslapen heeft… En dan is er ook nog eens heel veel verloren gegaan, vooral van zijn opera’s. Deze ‘Verità’ wordt weinig uitgevoerd. In het theater van slot Schwetzingen (een snoepie uit 1753 trouwens!) hebben ze dit seizoen Vivaldi als huiscomponist én hadden ze een regisseur die in staat is gebleken het geheel uit zijn wat oubollige enscenering te halen en naar onze tijd te plaatsen. Dat gaat niet met alle opera, maar deze leent zich er prima voor. Het geheel is eigenlijk een soap-serie: ‘The bold and the beautiful’ avant la lettre za’k maar zeggen.

Ik zal zo kort mogelijk het plot vertellen: puissant rijke vader Mamud (een soort Eric Forrester voor de soap-knagers onder u) heeft een jaar of twintig geleden bij zowel bij zijn vrouw als bij zijn minnares gelijktijdig een zoon gekregen. Om zijn minnares ook ‘een beetje macht’ te geven heeft hij de knapen in de wieg al verwisseld. Alleen de minnares weet ervan; keje nagaan wat voor een relatie die met haar zoon heeft gehad, al die tijd… Stomme streek, want zoiets komt als een boemerang terug. Pa heeft twintig jaar later genoeg wroeging om de waarheid te willen onthullen, hetgeen minnares in kwestie geen goed idee vindt (en da’s zachtjes uitgedrukt). Pa is niet het type dat advies van anderen aanneemt en hij doet zijn onthulling, met alle gevolgen van dien.

De knapen en moeders weten niet waar ze het zoeken moeten. De moeder ontfutselt een van haar zonen een pistool en de minnares maakt een giftig drankje voor pa. En dan is er ook nog de minnares, een opportuniste van het zuiverste water, die op de rijkdom van de erfopvolger uit is en net zo makkelijk van relatie verandert als ze merkt dat niet de éne, maar de ándere zoon het fortuin zal erven… Kortom: dikke pret, maar niet heus.
Pa wil nietsvermoedend van de gifbeker drinken en ma zet hem net het pistool tegen het achterhoofd als het licht uitgaat: einde opera.

Vivaldi hield mij op het puntje van mijn stoel, ondanks de vele, vele noten die hij nodig heeft om zijn punt te maken. Een loeistrak en loepzuiver spelend orkest (dat de avond ervóór nog een flink deel van mijn gasten uitstekend had vermaakt met een instrumentaal Vivaldi-programma) en geweldig zangers.
Ik noem hier alleen David DQ Lee (een van de beide zonen), omdat het te ver voert ze allemaal te behandelen en omdat hij het counter-tenor zingen naar een nieuw hoogtepunt tilt. Hij gebruikt namelijk niet alleen het ‘counterdeel’ van zijn stem, maar ook zijn ‘eigen’ bariton en hij schakelt bijna ‘fretloos’ van zijn laagste borst-stem naar de hoogste toppen van zijn counter-stem. Pedagogen waarschuwen countertenoren altijd: kijk uit dat je strottenhoofd niet terugkantelt, want dan krijg je gekke dingen. Nou, Lee doet dat expres wél, dat terugkantelen en dat levert huiveringwekkende geluiden op. Ik vond het geweldig! Het leek hem niks te kosten. Da’s maar goed ook, want acterend werd er (van allemaal trouwens) nogal wat gevraagd.

Ik laad de trailer van de opera op, want ergens op 1 minuut 38 doet Lee een keer het kunstje. Op scherm minder indrukwekkend dan wanneer je in de zaal zit. U kunt dan ook zien hoe geweldig de opera vorm gegeven is en regisseur Yona Kim legt het zelf ook nog een keer uit.

La Cenerentola oftewel Assepoester

Er is geen betere opera om 2018 mee af te sluiten en 2019 mee te beginnen dan La Cenerentola oftewel Assepoester. Gioacchino Rossini laat zien dat het wel degelijk wat brengt als je je tijd afwacht, je bescheiden edoch rechtvaardig opstelt, als je vergevingsgezind kunt zijn. Opportunisme loont niet: de zussen en (vreselijke!) vader van Assepoester komen er bekaaid af.

Ik wens u dus voordat ik verder ga een 2019 toe als van Assepoester: moge u – als dat het geval is – uit uw patstelling komen en uw geluk vinden. En als u het al gevonden hebt: koester het zoals Cenerentola haar prins koestert en wees mild naar degenen die het allemaal niet begrijpen: ze zijn slechter af dan u en voor hen komt wellicht ook nog de tijd.

We genoten met volle teugen in Mannheim: vooral de kinderen, die ruim bediend werden met zotte situaties. Een paar rijen vóór mij zat een klein blond jongetje. Hij ging tijdens het tweede bedrijf even weg. Die moet plassen, dacht ik; ik zag hem in gedachten al alleen door het enorme theater dwalen. Een paar minuten later was hij echter terug en ik zag hem naar zijn moeder een van-plezier-kwispelende-beweging maken. Zijn geschater ging boven dat van het publiek uit en bereikte – zo te zien aan Dandini, die de show stal als knecht van de prins – ook de zangers op het toneel. Het was exemplarisch voor de avond: doldwaze situaties met een sterk theater-van-de-lach-gehalte: John Lanting moet vanaf zijn wolk vergenoegd hebben toegekeken.

De zang leed er niet onder, onder de vaart die bijna moordend was: Cenerentola overtuigde vanaf noot één. Vooral de stiefzus Clorinda (Ji Yoon) was hilarisch; wie nog zegt dat op het gezicht van Aziaten geen emotie zichtbaar is moet naar haar kijken: geweldig.

Voor mij was de absolute topper knecht Dandini: hij acteerde, sprong en danste, bespeelde zelfs de bezem-gitaar als een volleerde Elvis en zong daarbij de sterren van de hemel. De prins bleef een beetje achter bij de rest: zijn coloraturen waren niet overal even nauwkeurig en tsja, die hoge noten, dat weten we nou wel.

Ik laad het filmpje op van Nationaltheater Mannheim en laat regisseur Cordula Däuper het zelf even uitleggen; ze heeft geweldig werk verricht!

Kerst met La Boheme (en meer)

Soms moet opera schuren, zeggen liefhebbers wel eens. Soms ja, maar niet altijd. De producties die ik tijdens de kerstdagen met de Musico-groep in Heidelberg zag schuurden niet, nergens, nooit.

Met bovenstaande regeltjes begon ik mijn berichtje op Facebook een paar dagen geleden. Ik bedacht dat het ook een mooi beginnetje was voor mijn stukkie over La Boheme, de eerste opera die we zagen in Mannheim. Zo kunt u nog een beetje mee nà-genieten.

Voor de zesde keer bracht ik de kerstdagen niet thuis, maar in Duitsland door. Ik hou niet van het opgelegde pandoer van kerst en met mijn lief ben ik overeengekomen dat ik de kerstdagen elders doorbreng en dat we met oud en nieuw samen zijn. Ik ben hem er nog steeds dankbaar voor dat hij zich zo flexibel opstelt.

Goed, La Boheme dus. De enscenering van La Boheme is al decennia lang dezelfde: in het eerste bedrijf over elkaar heen buitelende bohemiens: dichter Rodolfo, schilder Marcello, filosoof Colline en componist Schaunard vieren op zolder hun eigen armoedige kerst. Creatief gaan ze om met de laatste compositie die Schaunard gemaakt heeft: ze fikken het papier waarop hij staat op in de kachel om het nog een beetje warm te hebben. Knap gecomponeerd van Puccini en geweldig geacteerd door de vier mannen, organische en vol vaart. Drie van de vier mannen slaan vervolgens aan het feesten in een restaurant in de buurt en dichter Rodolfo blijft nog even achter om een laatste product af te maken. Hij maakt kennis met naaistertje Mimi, in het laatste stadium van TBC.

In het tweede bedrijf dreigt het noodlot aan alle kanten en in het derde bedrijf slaat het ongenadig toe: Mimi sterft in een ademtocht. Razendknap gecomponeerd door Giacomo Puccini. Als altijd heftige emoties, in Heidelberg nog eens extra versterkt doordat de man die Schaunard speelde tijdens het tweede bedrijf vader werd: hoe hard en hoe mooi kan het vak zijn.

Ik laad het filmpje op waarin Renata Scotto uitlegt hoe Mimi sterft. Ik heb er niks aan toe te voegen, hóef er niks aan toe te voegen, zoals zij het uitlegt: dat is de kracht van opera.

Tot aan de andere kant van 1 januari 2019! Heb een goed en gezond en muzikaal jaar!

Onontkoombaar noodlot in Enescu’s Oedipe

Dappere programmering van de Nationale Opera dit seizoen.
Rond de kerst gaat er in Amsterdam George Enescu’s meesterwerk Oedipe, in de enscenering van regisseur Àlex Ollé. Muzikaal en visueel spektakel, zo schrijven ze zelf op hun website

U kent vast wel de plot uit de uitdrukking: een Oedipus-complex hebben (geschreven door Sophokles trouwens): zonder het te weten doodt Oedipus zijn vader Laius en trouwt hij met zijn moeder Jocaste.

De helderziende Tirésias voorspelt bij de geboorte van Oedipus dat dit zal gaan gebeuren. Hoe Oedipus ook probeert te ontsnappen aan de vloek die op zijn familie en op hemzelf rust, de vloek gaat toch in vervulling. Na deze gruwelijke ontdekking zwerft Oedipus nog jarenlang rond met zijn dochter Antigone en wil hij niet meer kunnen zien. In de versie van George Enescu vindt Oedipus een vredig levenseinde in een heilig woud in de buurt van Athene.

Regisseur Alex Ollé (van La Fura dels Baus en dan ben je een goeie!) maakt er een waar spektakel van.
Oedipe wordt gezongen door Johan Reuter en Jocaste door Sophie Koch. Die ken ik van een zeer enerverende finale uit Werther met Jonas Kaufmann. Top-duo!

Niet echt kerstrepertoire (er zijn nog twee voorstellingen: op 21 en 25 december), maar ik hou wel van een tegendraadse programmering. Dat opgelegd pandoer met kerst….
Ik laad een filmpje op waarin Johan Reuter, de Deense bariton die de titelrol zingt, zelf een en ander uitlegt.